Fietshelmen: advies Fietsberaad Vlaanderen

Regelmatig duikt het debat rond de fietshelm op. Verplichten of niet, is dan vaak de vraag. Naar aanleiding hiervan voerde Fietsberaad Vlaanderen een discussie op haar programmaraad. Fietsberaad verzamelde noodzakelijke kennis over het al dan niet verplichten van de fietshelm en de ingeschatte effecten van een verplichting binnen het Vlaamse fietsgebruik. Ze nam ook de gevolgen op het fietsgebruik en fietsveiligheid in overweging en bestudeerde de situatie in omringende landen. Tot slot luisterde ze ook naar aanbevelingen van een aantal andere organisaties. Op basis hiervan kwam Fietsberaad tot het volgende advies met een aantal algemene en meer specifieke aanbevelingen.

Fietsberaad benadrukt vooral de nood aan een brede veiligheidscultuur bij alle actoren die meewerken aan het fietsbeleid. Het feit dat op Europees vlak België koploper is inzake eenzijdige fietsongevallen én dat de tevredenheid over onze fietsinfrastructuur onder het Europese gemiddelde ligt, houdt mogelijk met elkaar verband. Die veiligheidscultuur moet in alle beleidsfases aan bod komen: bij het ontwerp, de realisatie én het beheer. Wanneer problemen opgemerkt worden, moeten deze zo spoedig mogelijk worden bijgestuurd. De indruk leeft dat de focus te vaak ligt op “doorstroming” in plaats van op “verkeersveiligheid”.

Het gebruik van de fietshelm biedt de fietser bescherming (bij een bepaalde snelheid en bij correct gebruik), maar geen veiligheid. De impact van eenzijdige fietsongevallen moet vooral worden beperkt door een inhaaloperatie in de veiligheid van onze infrastructuur. Een fietshelm wentelt die verantwoordelijkheid af op de fietser, terwijl de oorzaak (deels) bij de wegbeheerder ligt. Tegen de impact van ongevallen met andere gemotoriseerde weggebruikers biedt de helm geen afdoende of gehomologeerde bescherming.

Wat stelt Fietsberaad Vlaanderen voor?

  • een verplichting van helmdracht voor speed pedelecs (trapondersteuning tot 45 km/u), omwille van de verhoogde snelheid.
  • het stimuleren van het spontaan gebruik van een fietshelm, omdat de helm bij de gevolgen van eenzijdige ongevallen een meerwaarde biedt. Zeker kinderen (die kwetsbaarder zijn omwille van een kortere valafstand van het hoofd ten opzichte van de grond en minder zichtbaar zijn in het verkeer door hun grootte) en ouderen kunnen baat hebben bij een vrijwillige helmdracht. Ouders kunnen het gebruik ook aanmoedigen door zelf een fietshelm te dragen.

 Waarom wil Fietsberaad Vlaanderen geen algemene verplichting?

  • Een fietshelm kan een bijdrage leveren aan het verminderen van de letsels en de gevolgen van een ongeval, maar niet aan het verminderen van ongevallen als dusdanig. Bovendien is er een risico op minder fietsgebruik door het instellen van een verplichting; buitenlands onderzoek toont dat in sommige gevallen aan.
  • Vooral korte, opeenvolgende fietsverplaatsingen, bijvoorbeeld binnen de kern van steden en gemeenten, dreigen onder druk te komen door een helmplicht. In deze omstandigheden is het niet eenvoudig om een helmdracht af te dwingen. Net voor deze verplaatsingen beogen de Vlaamse en lokale overheden een toename van het fietsgebruik. Ook de politiecapaciteit die nodig is om een verplichting te handhaven, dreigt weggenomen te worden op andere aspecten die een veel grotere relatie vertonen met de algemene verkeersonveiligheid (snelheidsovertredingen, alcoholmisbruik,…).
  • Er zijn indicaties dat het helmgebruik in Vlaanderen spontaan toeneemt. Onder wielertoeristen en gebruikers van de elektrische fiets (zeker snelle modellen) is het vrij algemeen; ook ‘gewone’ fietsers gebruiken spontaan en naargelang de omstandigheden steeds meer een helm.

Lees het volledige, gemotiveerde advies.