Samenvatting

Met deze actie speelde men in op een moeilijkheid waarmee veel vluchtelingen te maken krijgen: het ontbreken van een eigen vervoermiddel. Door middel van een oproep kon iedereen een ongebruikte fiets doneren in een actiepunt. Aanleiding voor deze actie was de stroom aan vluchtelingen uit Oekraïne.  

Projectbeschrijving

Met de actie #fietsvrij herstelden en schonken Fietspunten en Fietsbiebs in Vlaanderen en Brussel in samenwerking met steden en gemeenten fietsen aan vluchtelingen en andere kwetsbare gezinnen. De actie werd gelanceerd naar aanleiding van de toestroom aan Oekraïense vluchtelingen in België, maar stond open voor elke vluchteling of sociaal kwetsbare persoon. Gedurende 3 weken kon je in een Fietspunt, Fietsbieb of bij je lokale Fietsersbondafdeling terecht om je oude damesfietsen, kinderfietsen of fietskarren te schenken. Via een website konden particulieren de locaties en openingsuren van de verschillende inzamelpunten raadplegen. Daarnaast kregen de lokale besturen ook handvaten mee voor de doorverwijzing van de vluchtelingen naar lokale fietslessen om indien nodig te leren fietsen. De actie #fietsvrij was een initiatief van Herwin, de koepelorganisatie van Fietspunten, Beweging.net, die de Fietsbiebs coördineert, Fietsersbond, Fietsberaad, de Fietsschool van Mobiel21 en kaderde binnen de fietsdeals van ‘De Grote Versnelling’ een programma om het fietsen in Vlaanderen te versterken. 

Betrokken partijen

Succesfactoren voor het inzamelen van fietsen waren o.a. de lokale samenwerking tussen het fietsinzamelpunt en het lokaal bestuur. De oproep, inzameling en toewijzing aan vluchtelingen verliep namelijk veel vlotter in gemeenten waar er al een structurele samenwerking bestond tussen het fietsinzamelpunt en het lokaal bestuur vóór de start van de actie dan in gemeenten waar men de eerste contacten nog moest leggen. Bovendien hielp het enorm als de gemeentelijke communicatiedienst ook via hun infoblad of sociale media de inwoners opriep om fietsen te doneren. Voor de meeste fietsinzamelpunten verliep de inzameling en het herstel van de fietsen vlot omdat dit onderdeel vormt van hun dagelijkse werking en bestaansreden.

De grootste uitdaging daarentegen was de fiets tot bij een (Oekraïense) vluchteling krijgen. Dat hing veelal af van de lokale noden en of er effectief een groep vluchtelingen opgevangen werd in de desbetreffende regio. Zo waren er een aantal fietsinzamelpunten waar men massaal veel fietsen schonk, maar waar (nog) geen vluchtelingen gehuisvest zijn. De ingezamelde fietsen werden in die gevallen getransporteerd naar regio’s en grootsteden waar er meer vluchtelingen (tijdelijk) onderdak vonden. Achter de schermen was het dus soms een huzarenstukje om de fiets(en) tot bij de juiste man/vrouw/x te krijgen!

De sterkte van de actie lag hem daarom in het breed geografisch vertakte netwerk van 164 verschillende fietsinzamelpunten in Vlaanderen en Brussel en in de flexibiliteit die de inzamelpunten aan de dag legden. Zo ontvingen fietsbiebs niet alleen kinderfietsen, maar tijdelijk ook volwassen fietsen, sprong de lokale fietsersbondafdeling in wanneer een fiets opgehaald moest worden bij een bedledige schenker en communiceerden de inzamelpunten onderling om fietsen uit te wisselen of te transporteren tussen regio’s.

Tot slot nog dit: veel inzamelpunten steunen op vrijwilligers, zoals de fietsbiebs en de fietsersbondafdelingen. Zij komen soms maar één keer per maand samen of hebben niet allemaal de capaciteit om mee te werken aan grootschalige regionale campagnes. Bij het bedenken en uitrollen van campagnes houden de organisatoren best rekening met volgende factoren: wisselwerking en taakverdeling tussen beroepskrachten en vrijwilligers, ruimte voor verschillende snelheden en dynamieken binnen vrijwilligersgroepen en de actie ruim op voorhand communiceren bij lokale afdelingen zodat zij zich lokaal kunnen organiseren.

Evaluatie

Resultaten: circulariteit en verscheidenheid troef 

Vlaanderen gaf gehoor aan de oproep #fietsvrij: in totaal doneerden burgers meer dan 700 tweedehandsfietsen via één van de 164 lokale fietsinzamelpunten, verspreid over heel Vlaanderen en Brussel. De meeste fietsen werden opgeknapt en zijn intussen klaar voor gebruik. Een minderheid van de ingeleverde fietsen was niet meer te herstellen: deze werden gedemonteerd en de onderdelen hergebruikt. Qua circulariteit kan dat tellen. Bedankt aan elke Vlaming die zijn oude fiets via de actie een tweede leven gaf! 

De fietsinzamelpunten kennen elk hun eigen systeem en een grote verscheidenheid in aanpak: verhuur, schenking, verkoop of het uitleensysteem van de fietsbiebs. Voor de actie #fietsvrij maakten vele fietspunten afspraken met de stad of gemeente die de volledige of een deel van de kostprijs op zich nam zodat vluchtelingen de fiets gratis of tegen een zeer laag tarief konden aanschaffen.  

Ongeveer 150 van de ingeleverde fietsen kwamen een maand na de actie via lokale OCMW en sociale diensten al bij (Oekraïense) vluchtelingen terecht. Zo onder meer via fietspunten in Leuven (100 fietsen geschonken aan vluchtelingen), Deinze (13), Lokeren (10) en Lier (7). De gemeenten Kalmthout, Sint-Katelijne-Waver en Wuustwezel waren op hun beurt de sterkhouders wat betreft de inzameling en schenking van kinderfietsen aan minderjarige vluchtelingen via fietsbiebs. Verwacht wordt dat er in de komende maanden veel meer fietsen worden geschonken of uitgeleend aan vluchtelingen door de aanhoudende toestroom van Oekraïense vluchtelingen en omdat de meeste inzamelpunten nog aan het afstemmen zijn met de lokale opvangfaciliteiten en welzijnsdiensten.  

 Voer voor een jaarlijkse inzamelactie 

De actie toont aan dat er heel wat fietsen stof staan te vergaren bij Vlamingen thuis, terwijl die net een zeer welkom vervoersmiddel zijn voor kwetsbaren in onze maatschappij. Voer voor een jaarlijks, terugkerende campagne?! 

 Lokale fietsinzamelpunten tijdens de actie: 

• 36 depots van 9 Fietspunten vzw’s  

• 84 lokale Fietsbiebs in Brussel en Vlaanderen 

• 19 extra, tijdelijke inzamelpunten via o.a. CM-kantoren  

• 25 lokale fietsersbondafdelingen  

Ingezamelde fietsen en toewijzing vluchtelingen 

• Ingezamelde fietsen: meer dan 700 fietsen tussen 25 maart en 17 april 

• Toegewezen fietsen aan (Oekraïense) vluchtelingen: ongeveer 150 eind april. Dit cijfer is een onderschatting doordat meeste inzamelpunten nog aan het afstemmen zijn met stadsdiensten en omdat cijfers van Fietsbiebs niet regionaal werden gebundeld. 

• Gemeenten met de meeste ingezamelde en toegewezen volwassen fietsen: Leuven (100), Deinze (13), Lokeren (10). 

• Gemeenten met de meeste ingezamelde en toegewezen kinderfietsen: Sint-Katelijne-Waver, Kampenhout, Wuustwezel. 

Investering

2022

 

Initiatiefnemers

• Herw!n, de koepelorganisatie van Fietspunten
• Beweging.net, die de Fietsbiebs coördineert
• Fietsersbond
• Fietsberaad
• de Fietsschool van Mobiel21
• De Grote Versnelling

Contact

• Linde Brewaeys, communicatie coördinator HERW!N 0477/994 762 linde@herwin.be
• Wout Baert, programma manager Fietsberaad Vlaanderen, 0478 29 26 34 wout.baert@fietsberaad.be
• Wies Callens, woordvoerder Fietserbond, 0478 54 64 52 wies.callens@fietsersbond.be
• Francis Devlamynck, beweging.net W-VL, Stafmedewerker, tel 051 24 04 44, francis.devlamynck@beweging.net
• Peter Mees, beweging.net, Maatschappelijke Innovator Regio Antwerpen, tel 0497 160 510, peter.mees@beweging.net