Samenvatting

Uit de dagelijkse praktijk stellen de initiatiefnemers van de fietsdeal ‘Iedereen op de fiets’ vast dat er enorm veel spelers zijn die een rol kunnen opnemen om aan de vier pijlers van inclusief fietsen te werken: inclusieve fietseducatie, betaalbare fietsherstellingen, veilige en betaalbare stallingen en brede toegang tot betaalbare fietsen. Het opzet van deze fietsdeal is dan ook om alle belanghebbenden, expertise en know-how samen te brengen en naar een gedragen set van mogelijke oplossingen te werken. Zo kunnen we inclusief fietsen een stevige duw in de rug geven.  De initiatiefnemers willen op basis van beschikbare data bouwen aan een coalitie van organisaties die de fiets als inclusieve motor van verandering zien.  

Projectbeschrijving

Er gaat terecht veel aandacht naar investeringen in kwalitatieve fietsinfrastructuur. ‘Build it and they will come’. Maar wat als je niet kan fietsen of geen toegang hebt tot een betaalbare fiets? Voor 7% van de Vlamingen is dit dagelijkse kost. In dit cijfer zit overigens nog een grote ondervertegenwoordiging van groepen met een ander etnische achtergrond.  

In heel Vlaanderen trekken organisaties en vrijwilligers aan de kar om dit aan te pakken en er worden mooie resultaten geboekt. In de Fietsscholen leren mensen bijvoorbeeld fietsen, in de fietsbiebs kunnen kinderen fietsen lenen, projecten zoals Velokadee bieden dan weer een abonnementsformule aan, … In de meeste gevallen zijn deze projecten het resultaat van een mooi samenspel van lokale besturen, middenveld en sociale economie.  

Maar het probleem is complexer. In de Fietsschool van Leuven stellen we bijvoorbeeld vast dat 60% van de deelnemers blijft fietsen, maar dat liefst 40% stopt met fietsen omdat ze geen toegang hebben tot een betaalbare fiets, onvoldoende draagkracht hebben om hun fiets te laten herstellen of hun fiets niet deftig kunnen stallen.  

Uit onze dagelijkse praktijk stellen we echter wel vast dat er enorm veel spelers zijn die een rol van betekenis kunnen opnemen om aan deze 4 pijlers (inclusieve fietseducatie, betaalbare herstellingen, betaalbare stallingen en toegang tot fietsen) te werken. Met deze fietsdeal willen we alle belanghebbenden, expertise en know-how samenbrengen en naar een gedragen set van mogelijke oplossingen werken. Want, zeg nu zelf, iedereen verdient toch het geluk van fietsen?  

Doelstellingen:  

  • We bouwen aan een coalitie van organisaties die de fiets als inclusieve motor van verandering zien. 
  • Zicht krijgen op de problematiek via vastgelegde en wijdverspreide indicatoren, bijvoorbeeld: op basis van data uit OVG (Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen), Gemeentemonitor,FietsDNA, extra indicatoren Fietsstad/Fietsgemeente.  
  • We bouwen aan een lerend netwerk met verschillende middenveldorganisaties en inclusief lokale besturen om: 
    • Zicht te krijgen op de verschillende drempels bij fietsgebruik. Ook het imago van de fiets bij verschillende bevolkingsgroepen proberen we te begrijpen en indien mogelijk te verbeteren. 
    • Oplossingen in kaart te brengen en te formuleren  
  • We overtuigen beleidsmakers om naast infrastructuur ook in te zetten op de 4 pijlers namelijk: veilig leren fietsen op straat (1), toegang tot betaalbare kwalitatieve koopfietsen en laagdrempeligefietsuitleensystemen (2), betaalbaar fietsherstel (3), fietsparkeerplaatsen (4) zodat fietsbeleid ook een inclusief beleid wordt.  
  • We overtuigen beleidsmakers dat het stimuleren van het fietsgebruik zowel voor volwassenen als kinderen kan op grond van meerdere motieven (gezondheid en sport, milieu, sociale participatie, welzijn, economie) en daarmee een plek binnen meerdere beleidsafdelingen verdient. Afstemming is noodzakelijk om te zorgen dat het onderwerp niet tussen de mazen van het net terecht komt.
Placeholder

Betrokken partijen

Als prioritaire doelgroepen werden enerzijds aanbieders en organisaties met bestaande initiatieven gedefinieerd, en anderzijds lokale besturen als essentiële partner voor de uitrol van lokale good practices. In de praktijk bleek het moeilijk om lokale besturen te betrekken of warm te maken voor bv. de studiedag. Dat kan enerzijds te maken hebben met de tijdsinvestering om deel te nemen aan een studiedag, maar anderzijds ook het gebrek aan urgentie en (politiek) draagvlak om in te zetten op fietsinclusie bij kwetsbare doelgroepen. Voorts zijn er inspanningen nodig vanuit regionale en lokale overheden om fietsen tot bij kwetsbare doelgroepen te krijgen. Dat kan middels extra visibiliteit, budget om initiatieven op het terrein te ondersteunen of beleidsmatig waarbij hogere overheden lokale besturen stimuleren om fietseducatie, fietsherstel en toegang tot fietsbezit op te nemen in hun lokaal mobiliteits-, gezondheid of welzijnsplan.

Ook werd een spanningsveld vastgesteld voor de opschaling van lokale initiatieven (fietsscholen, fietsateliers, fietsbiebs, …). Plaatselijke, lokale initiatieven zijn nodig in functie van lokale eigenheid: elk initiatief kent zijn eigen ontstaansgeschiedenis, lokale partners en werking, en steunen voor een groot stuk op vrijwilligers. Maar tegelijkertijd betekent dit ook versnippering en zijn lokale initiatieven niet altijd gekend in andere regio’s. Bovendien komen er extra uitdagingen bij kijken bij schaalvergroting, nl. extra kosten verbonden aan betaalde beroepskrachten en logistiek. Maar ondanks de eigenheid en verscheidenheid zijn er veel gelijkenissen tussen deze lokale initiatieven qua doelstelling, (vrijwilligers)werking, partners en uitdagingen.

Evaluatie

Voorlopig schuiven we volgende resultaten en aandachtspunten naar voren voor dit lerend netwerk, met de bemerking dat de opstart van elk lerend netwerk meestal de moeilijkste en langst durende fase van het leerproces is.

  • Samenwerking, kennisdeling en uitwisseling tussen initiatiefnemers van deze fietsdeal waar dit voor de opstart van deze fietsdeal niet of minder het geval was.
  • Organisatie van studiedag ‘Iedereen op de fiets’ op 28 juni met 20-tal deelnemers
  • Zichtbaarheid van en uitwisseling tussen klein- en grootschalige initiatieven tijdens studiedag;
  • Voldoende aanwezigheid van aanbieders, maar bijna geen lokale besturen aanwezig;
  • Verspreiding studiedag en communicatie over thematiek via derden.
  • Binnen de kerngroep van deze fietsdeal ontsproten ideeën en noden die resulteerden in samenwerkingsverbanden met extra partners en 3 nieuwe fietsdeals: Fiets als motor van inclusie en tewerkstelling, centraliseren van het aanbod leren fietsen, Oekraïne #Fietsvrij.
  • Beleidsoverschrijdende samenwerking tussen verschillende sectoren, nl. welzijn, armoede, diversiteit, mobiliteit en gezondheid. Zo zijn er lokale initiatieven waarbij lokale asielcentra (via het Rode Kruis), vrijwilligers van socio-culturele verenigingen (Beweging.net), gemeentediensten, hogescholen (communicatie en bachelorproef) bij betrokken zijn

Bereik en betrokkenheid van lokale besturen binnen deze fietsdeal was onvoldoende. Dit is op te vangen door toekomstige inspanningen inzake agendasetting, visibiliteit en sterkere betrokkenheid van VVSG en Fietsberaad.

In de toekomst dienen de partners meer aandacht te hebben voor:

  • Visibiliteit en agendasetting: de thematiek, good practices en aanbod op de agenda zetten van lokale besturen via presentatie(s) op studiedagen en communicatie van derden (VVSG, Fietsberaad, Netwerk Duurzame Mobiliteit, OCMW’s, Huis van het Kind, Netwerk tegen Armoede)
  • Opschaling: bestaande, lokale initiatieven opschalen en/of verspreiden via uitwisseling en kennisdeling van coördinerende organisaties op bovenlokaal niveau (bv. tussen regionale Avansa’s, tussen regionale SAAMO’s, tussen alle lokale Fietsbiebs en Op Wielekes)
  • Visibiliteit: bundelen van bestaand aanbod (via bv. Overzichtelijke website) en meer inzetten op storytelling als communicatievorm
  • Structurele inbedding van bestaande lokale initiatieven zodat deze niet enkel steunen op vrijwilligers. Verdere opschaling is nodig binnen Vlaanderen opdat bestaande veelal lokale initiatieven bloeien en groeien.
  • Aandacht voor impactmeting. Van de 13 fietsscholen in centrumsteden, meten enkel de fietsschool in Leuven en Mechelen de impact bij deelnemers na 6 maanden.

Periode

2021 – 2022

Initiatiefnemers

  • Mobiel 21

Contact

  • Peter Mees van beweging.net, Maatschappelijke Innovator Regio Antwerpen
    tel 0497 160 510, peter.mees@beweging.net 
  • Mobiel21
  • Annemie Martens, Sportplus, coördinator Fietsschool
  • Annemie.martens@antwerpen.be, tel. +32 3 270 32 31 
  • Lies Jaeken en Liesbet Veulemans van Avansa regio Antwerpen, sociaal-cultureel werkers. Lies@avansaregioantwerpen.be, Liesbet@avansaregioantwerpen.be
  • Hafida Dalaa, SAAMO regio Antwerpen, hafida.dalaa@saamo.be